Ekatra Wiki

ગ્રંથ અને ગ્રંથકાર : પુસ્તક ૫મું/૧૯૩૩ની કવિતા: Difference between revisions

ગ્રંથ અને ગ્રંથકાર : પુસ્તક ૫મું/૧૯૩૩ની કવિતા (view source)

Revision as of 03:22, 30 April 2025

102 bytes added ,  03:22, 30 April 2025
Formatting Corrections
(+1)
 
(Formatting Corrections)
 
Line 172: Line 172:
મહાભારત કેરૂં તે વ્યાસ કાવ્ય રચે મહા,
મહાભારત કેરૂં તે વ્યાસ કાવ્ય રચે મહા,
જગને અન્તરે સોહે કૃષ્ણની ભવ્ય તે પ્રભા!</poem>}}
જગને અન્તરે સોહે કૃષ્ણની ભવ્ય તે પ્રભા!</poem>}}
'''(૧૧)'''
{{center|'''(૧૧)'''}}
{{Block center|<poem>વહે ઘેરાં ગાને છલ છલ થતી જીવનનદી,
{{Block center|<poem>વહે ઘેરાં ગાને છલ છલ થતી જીવનનદી,
રહે કુંજે કુંજે મૃદુ મનુજને શ્વાસ પમરી;
રહે કુંજે કુંજે મૃદુ મનુજને શ્વાસ પમરી;
Line 187: Line 187:
માનવીમાનવીઓ માનવેતર જીવની.
માનવીમાનવીઓ માનવેતર જીવની.
બન્ધુતાની ઉષા ભોમે બુદ્ધને વદને ઝગી!</poem>}}
બન્ધુતાની ઉષા ભોમે બુદ્ધને વદને ઝગી!</poem>}}
'''(૧૨)'''
{{center|'''(૧૨)'''}}
{{Block center|<poem>સ્નેહ સૌન્દર્ય ને શાન્તિ વિશ્વસંઘ તણાં સ્ફૂરે,
{{Block center|<poem>સ્નેહ સૌન્દર્ય ને શાન્તિ વિશ્વસંઘ તણાં સ્ફૂરે,
સ્વપ્નો કૈં ભાવનાભીનાં સ્વચ્છ માનવના ઉરે!
સ્વપ્નો કૈં ભાવનાભીનાં સ્વચ્છ માનવના ઉરે!
Line 204: Line 204:
{{right|'''(કુમાર) ‘સ્નેહરશ્મિ’'''}}
{{right|'''(કુમાર) ‘સ્નેહરશ્મિ’'''}}
</poem>}}
</poem>}}


{{center|'''યુગદ્રષ્ટા'''<br>(સ્રગધરા)}}
{{center|'''યુગદ્રષ્ટા'''<br>(સ્રગધરા)}}
Line 254: Line 255:
જ્યાં હો ત્યાંથી ધરા પે અવતર કવિઓ મુક્તિભાનુ વધાવા!
જ્યાં હો ત્યાંથી ધરા પે અવતર કવિઓ મુક્તિભાનુ વધાવા!
{{right|'''(કુમાર) ઉમાશંકર જોશી'''}}</poem>}}
{{right|'''(કુમાર) ઉમાશંકર જોશી'''}}</poem>}}


{{center|'''માગું આશિષ'''<br>(સ્રગધરા)}}
{{center|'''માગું આશિષ'''<br>(સ્રગધરા)}}
{{Block center|<poem>‘સૃષ્ટિનાં હીર બાળી ઉછળી ઉમટતા ઘોર દાવાનળોને
{{Block center|<poem>‘સૃષ્ટિનાં હીર બાળી ઉછળી ઉમટતા ઘોર દાવાનળોને
હૈયામાં હું સમાવું; અણુ અણુ અરપી એહના દાહ ઠારૂં
હૈયામાં હું સમાવું; અણુ અણુ અરપી એહના દાહ ઠારૂં
Line 297: Line 300:
{{right|'''(કુમાર) કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી'''}}</poem>}}
{{right|'''(કુમાર) કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી'''}}</poem>}}


{{center|'''પૃથ્વી<br>(પૃથ્વી)'''}}
 
{{center|'''પૃથ્વી'''<br>(પૃથ્વી)}}
 
{{Block center|<poem>સમાધિમય શૃંગથી, જટિલ વારિ વંટોળથી
{{Block center|<poem>સમાધિમય શૃંગથી, જટિલ વારિ વંટોળથી
અને કડકડાટથી–ગગન વીજળી વેદના
અને કડકડાટથી–ગગન વીજળી વેદના
Line 369: Line 374:
એતો જાણે હિમઢગ પડ્યોઃ ના જરી હાલીચાલી
એતો જાણે હિમઢગ પડ્યોઃ ના જરી હાલીચાલી
મારી, એની અને શું જગત સકળની એ હતી રાત છેલ્લી?
મારી, એની અને શું જગત સકળની એ હતી રાત છેલ્લી?
{{center|'''(ઊર્મિ) ‘જનમેજય’'''}}</poem>}}
{{right|'''(ઊર્મિ) ‘જનમેજય’'''}}</poem>}}
 


{{center|'''સ્વપ્નસરોવરે'''}}
{{center|'''સ્વપ્નસરોવરે'''}}
Line 406: Line 412:
ને એ ભળી કુજનધાર માંહે
ને એ ભળી કુજનધાર માંહે
વસન્તના વેણુરવે લપાય.
વસન્તના વેણુરવે લપાય.
{{gap}}* * *
{{gap|4em}}* * *
વિલોકતી લોલ વિલાસ લીલા,
વિલોકતી લોલ વિલાસ લીલા,
બેઠી હતી હું સરતીર ત્યારે;
બેઠી હતી હું સરતીર ત્યારે;
Line 464: Line 470:
હજી ય રોમાવલિ અંગ મારે.
હજી ય રોમાવલિ અંગ મારે.
{{right|'''(ઊર્મિ) મનઃસુખલાલ મ. ઝવેરી'''}}</poem>}}
{{right|'''(ઊર્મિ) મનઃસુખલાલ મ. ઝવેરી'''}}</poem>}}




Line 622: Line 627:
એકાદ ભાવભર્યું અશ્રુ અર્પશે.
એકાદ ભાવભર્યું અશ્રુ અર્પશે.
{{right|'''(કુમાર) સુંદરજી ગો. બેટાઇ'''}}</poem>}}
{{right|'''(કુમાર) સુંદરજી ગો. બેટાઇ'''}}</poem>}}


{{center|'''ગુરુદક્ષિણા'''<br>(વસન્ત તિલકા)}}
{{center|'''ગુરુદક્ષિણા'''<br>(વસન્ત તિલકા)}}
Line 772: Line 778:
આપને દેહમંદિરે આત્મજ્યોતિ સદા ઝગે.
આપને દેહમંદિરે આત્મજ્યોતિ સદા ઝગે.
{{right|'''(કુમાર) પ્રેમશંકર ભટ્ટ'''}}</poem>}}
{{right|'''(કુમાર) પ્રેમશંકર ભટ્ટ'''}}</poem>}}


{{center|'''વિધવા'''<br>(પૃથ્વી)}}
{{center|'''વિધવા'''<br>(પૃથ્વી)}}
{{Block center|<poem>બળું, રગરગે ઝળું, દરદ-દુઃખ દાવાનલે,
{{Block center|<poem>બળું, રગરગે ઝળું, દરદ-દુઃખ દાવાનલે,
રહે અદમ વેદના પળપળે ઉરે ડામતી
રહે અદમ વેદના પળપળે ઉરે ડામતી
Line 790: Line 798:
{{right|(ઊર્મિ) રમણલાલ સોની}}</poem>}}
{{right|(ઊર્મિ) રમણલાલ સોની}}</poem>}}


{{center|<poem>'''હસું,'''<br>(પૃથ્વી)</poem>}}
 
{{center|<poem>'''હસું'''<br>(પૃથ્વી)</poem>}}
 
{{Block center|<poem>અસંખ્ય કુટિરો થકી રજનીમાં સુણું શાંત હું
{{Block center|<poem>અસંખ્ય કુટિરો થકી રજનીમાં સુણું શાંત હું
નિસાસ, વળી અશ્રુથી પ્રતિ નિશા દિવાલો ભીંજે,
નિસાસ, વળી અશ્રુથી પ્રતિ નિશા દિવાલો ભીંજે,
Line 803: Line 813:
વીંધાય ઉર વીજથી ગગન મેઘનું એ હસે,
વીંધાય ઉર વીજથી ગગન મેઘનું એ હસે,
વીંધાઇ અથડાઈને ત્યમ હસું હમેશાં જગે.
વીંધાઇ અથડાઈને ત્યમ હસું હમેશાં જગે.
{{right|'''(કુમાર) પ્રહલાદ પારેખ'''</poem>}}
{{right|'''(કુમાર) પ્રહલાદ પારેખ'''}}</poem>}}
 


{{center|'''વિશ્વદેવ'''<br>(વસંતતિલકા-ઉપજાતિ)}}
{{center|'''વિશ્વદેવ'''<br>(વસંતતિલકા-ઉપજાતિ)}}
{{Block center|<poem>ગેબી વિશાલ નભઘુમ્મટ આસમાની
{{Block center|<poem>ગેબી વિશાલ નભઘુમ્મટ આસમાની
તારા ત્રિલોકમય મંદિરશીર્ષ શોભે,
તારા ત્રિલોકમય મંદિરશીર્ષ શોભે,
Line 831: Line 843:
તારા મહાપદતણે રહું નિત્ય ચોંટી.
તારા મહાપદતણે રહું નિત્ય ચોંટી.
{{right|'''(પ્રસ્થાન) પૂજાલાલ'''}}</poem>}}
{{right|'''(પ્રસ્થાન) પૂજાલાલ'''}}</poem>}}


{{center|'''ધરતીને'''}}
{{center|'''ધરતીને'''}}
{{Block center|<poem>તારા વિશાળ હૃદયે મમ શાન્તિભાન
{{Block center|<poem>તારા વિશાળ હૃદયે મમ શાન્તિભાન
જ્યાં વિશ્વનું સકળ દુઃખ વિરામસ્થાન
જ્યાં વિશ્વનું સકળ દુઃખ વિરામસ્થાન
Line 844: Line 858:
જ્યાં વિશ્વ સર્વ બનતું શુભ એકરંગી.
જ્યાં વિશ્વ સર્વ બનતું શુભ એકરંગી.
{{right|'''(પ્રસ્થાન) સ્વપ્નસ્થ'''}}</poem>}}
{{right|'''(પ્રસ્થાન) સ્વપ્નસ્થ'''}}</poem>}}


{{center|'''ઝંખના'''}}
{{center|'''ઝંખના'''}}
{{Block center|<poem>રમું કમળકુંજમાં, પદ સરે ભલે પંકજે,
{{Block center|<poem>રમું કમળકુંજમાં, પદ સરે ભલે પંકજે,
હિમાદ્રિશિખરે ચડું, સકળ અંગ ઠંડાં પડે,
હિમાદ્રિશિખરે ચડું, સકળ અંગ ઠંડાં પડે,
Line 864: Line 880:


{{center|'''ઉરપવૃત્તિ'''}}
{{center|'''ઉરપવૃત્તિ'''}}
{{Block center|<poem>મુજ જીવનતન્ત્રી તણા સહુ તાર,
{{Block center|<poem>મુજ જીવનતન્ત્રી તણા સહુ તાર,
કદી સ્વરમેળ ધરે, બસુરા
કદી સ્વરમેળ ધરે, બસુરા
Line 878: Line 895:
ગીતો અનેક જરી તન્તુ મહીં ઉતારતા.
ગીતો અનેક જરી તન્તુ મહીં ઉતારતા.
આવતા યાત્રીઓ જાતા, ગાનોદ્‌ભવ થાતા શમે;
આવતા યાત્રીઓ જાતા, ગાનોદ્‌ભવ થાતા શમે;
મૂક વાદ્ય બને, તંતુ નિશ્ચેષ્ટ સૌ પડ્યા રહે.</poem>}}
મૂક વાદ્ય બને, તંતુ નિશ્ચેષ્ટ સૌ પડ્યા રહે.
{{gap|4em}}'''૨'''
{{gap|6em}}'''૨'''
ગગન સ્વચ્છ કદી તપતો રવિ,
ગગન સ્વચ્છ કદી તપતો રવિ,
પૃથિવી ધાર પ્રકાશતણી ઝીલે,
પૃથિવી ધાર પ્રકાશતણી ઝીલે,
Line 891: Line 908:
પ્રવાહે કાળના વ્હેતા, પરિવર્તન શાં નવાં?
પ્રવાહે કાળના વ્હેતા, પરિવર્તન શાં નવાં?
{{right|'''(કૌમુદી) ‘બાદરાયણ’'''}}</poem>}}
{{right|'''(કૌમુદી) ‘બાદરાયણ’'''}}</poem>}}


{{center|'''ભણકાર – દર્શન – મુક્તિ'''}}
{{center|'''ભણકાર – દર્શન – મુક્તિ'''}}
{{Block center|<poem>{{gap|4em}}કહે તું કે “કાલે
{{Block center|<poem>{{gap|4em}}કહે તું કે “કાલે
{{gap|4em}}મળીશું આ કાળે”
{{gap|4em}}મળીશું આ કાળે”
Line 927: Line 946:
પરિત્રાણે ઊભી અડગ ચરણે શું મુજ દીઠી?
પરિત્રાણે ઊભી અડગ ચરણે શું મુજ દીઠી?
{{right|'''(ઊર્મિ) નલિન મણિશંકર ભટ્ટ'''}}</poem>}}
{{right|'''(ઊર્મિ) નલિન મણિશંકર ભટ્ટ'''}}</poem>}}


{{center|'''ક્ષમ્ય'''}}
{{center|'''ક્ષમ્ય'''}}
{{Block center|<poem>આ વર્ષમાં સ્ખલન જે અણજાણતાં કે
{{Block center|<poem>આ વર્ષમાં સ્ખલન જે અણજાણતાં કે
જાણ્યે થયાં, સકળ કાજ હું માફ ચાહું;
જાણ્યે થયાં, સકળ કાજ હું માફ ચાહું;
Line 957: Line 978:


{{center|'''સ્નેહ – શૃંખલા'''}}
{{center|'''સ્નેહ – શૃંખલા'''}}
{{Block center|<poem>ઉંચે પેલા શિખરો ગિરિના એ હાર કેરા મણકા બધાએ,  
{{Block center|<poem>ઉંચે પેલા શિખરો ગિરિના એ હાર કેરા મણકા બધાએ,  
મઢ્યાં હશે શું સહુ નીલરત્ને? અદૃશ્ય કો’ મેર શું સંકળાયા;
મઢ્યાં હશે શું સહુ નીલરત્ને? અદૃશ્ય કો’ મેર શું સંકળાયા;
ઝુંડો છવાયાં ગિરિઆવલીના, ના કો’ પ્રયત્ને ચળી એક પાદે,
ઝુંડો છવાયાં ગિરિઆવલીના, ના કો’ પ્રયત્ને ચળી એક પાદે,
બાંધ્યાં પદો વજ્રની શૃંખલાએ. ઉલ્લંઘી જાશે તજીને સીમા તે.</poem>}}
બાંધ્યાં પદો વજ્રની શૃંખલાએ. ઉલ્લંઘી જાશે તજીને સીમા તે.</poem>}}
સ્વેચ્છા થકી બંધાયલા સ્નેહની શૃંખલાએ,
{{Block center|<poem>સ્વેચ્છા થકી બંધાયલા સ્નેહની શૃંખલાએ,
{{Block center|<poem>બંધાયલા આપણ મિત્રભાવે;
બંધાયલા આપણ મિત્રભાવે;
વ્હાલા કદી બંધન ના તજીશું;
વ્હાલા કદી બંધન ના તજીશું;
એવાં ગ્રથી પ્રાણ સદા રહીશું.
એવાં ગ્રથી પ્રાણ સદા રહીશું.
Line 971: Line 993:
{{center|'''ઝૂઝૂં'''}}
{{center|'''ઝૂઝૂં'''}}
{{Block center|<poem>ભલે જીવિતમાં કદા અતિકરુણ મંદાકિની,  
{{Block center|<poem>ભલે જીવિતમાં કદા અતિકરુણ મંદાકિની,  
ઉરે સળગતી શિખા પ્રલય વહ્નિ ઉરાડતી;
ઉરે સળગતી શિખા પ્રલય વહ્નિ ઉરાડતી;
Line 998: Line 1,021:
હૈયાના ગૂઢ મંત્રો અગળ વિષ ભર્યા કે અબૂઝેલ ઈર્ષ્યા.
હૈયાના ગૂઢ મંત્રો અગળ વિષ ભર્યા કે અબૂઝેલ ઈર્ષ્યા.
{{right|ચરકમળમાં અર્પવાની મહેચ્છા.}}
{{right|ચરકમળમાં અર્પવાની મહેચ્છા.}}
c(ઊર્મિ) ‘મળેલું’'''}}</poem>}}
{{right|'''(ઊર્મિ) ‘મળેલું’'''}}</poem>}}
 


{{center|'''દાવાનળને'''}}
{{center|'''દાવાનળને'''}}
Line 1,005: Line 1,029:
નથી શું અહિં વ્હેમનાં વન, અસત્યનાં કાનનો,  
નથી શું અહિં વ્હેમનાં વન, અસત્યનાં કાનનો,  
અરણ્ય અરિભાવનાં, છળપ્રપંચના જંગલો?
અરણ્ય અરિભાવનાં, છળપ્રપંચના જંગલો?
{{right|(કુમાર) રતિલાલ શુક્લ'''}}</poem>}}
{{right|'''(કુમાર) રતિલાલ શુક્લ'''}}</poem>}}
 


{{center|'''વીર નર્મદને ગુજરાતીઓને બોધ'''<br>(પૃથ્વીતિલક)}}
{{center|'''વીર નર્મદને ગુજરાતીઓને બોધ'''<br>(પૃથ્વીતિલક)}}
{{Block center|<poem>ન શોક કરશો કદાપી રસિકો વિકાસી મુજ તાવણી;
{{Block center|<poem>ન શોક કરશો કદાપી રસિકો વિકાસી મુજ તાવણી;
જુઓ સકલ જીવ-જીવન, ન એક બે-દરદ ભાળશો;
જુઓ સકલ જીવ-જીવન, ન એક બે-દરદ ભાળશો;
ભલે દરદ, ઘા ભલે, અપયશો ભલે, અભિભવો ભલે,
ભલે દરદ, ઘા ભલે, અપયશો ભલે, અભિભવો ભલે,
સદાય ઉર પ્રેમમાં, રૂધિર જ રહે બ્હડતું શૌર્યમાં.
સદાય ઉર પ્રેમમાં, રૂધિર જ રહે બ્હડતું શૌર્યમાં.
(કુમાર) બળવન્તરાય ક. ઠાકોર</poem>}}
{{right|'''(કુમાર) બળવન્તરાય ક. ઠાકોર'''}}</poem>}}
 


{{center|'''બંધાઈ ગયું'''}}
{{center|'''બંધાઈ ગયું'''}}
{{Block center|<poem>બેઠી બિસ્તર બાંધવા પ્રિયતણો લૈ ત્યાં પ્રવાસે જવા,
{{Block center|<poem>બેઠી બિસ્તર બાંધવા પ્રિયતણો લૈ ત્યાં પ્રવાસે જવા,
બાંધ્યા કોટ ખમીસ, ધોતર, ડબી સાબુ અને અસ્તરો,
બાંધ્યા કોટ ખમીસ, ધોતર, ડબી સાબુ અને અસ્તરો,
Line 1,021: Line 1,049:
બોલી, ‘ભૂલ થકી બધાની ભળતું બંધાઈ હૈયું ગયું.’
બોલી, ‘ભૂલ થકી બધાની ભળતું બંધાઈ હૈયું ગયું.’
{{right|'''(પ્રસ્થાન) સુન્દરમ્‌'''}}</poem>}}
{{right|'''(પ્રસ્થાન) સુન્દરમ્‌'''}}</poem>}}


{{center|'''કવિ અને કોયલ'''}}
{{center|'''કવિ અને કોયલ'''}}
{{Block center|<poem>પોષાએ કોકિલાઓ કળકળ કરતા કાગડાના કુટુંબે,
{{Block center|<poem>પોષાએ કોકિલાઓ કળકળ કરતા કાગડાના કુટુંબે,
આત્માની પ્રેરણાથી પણ સ્વર મીઠડા કોકિલા વિશ્વ કુંજે;
આત્માની પ્રેરણાથી પણ સ્વર મીઠડા કોકિલા વિશ્વ કુંજે;
તેવી રીતે કવિ આ ભડભડ બળતા વિશ્વમાં ઉછરે છે,
તેવી રીતે કવિ આ ભડભડ બળતા વિશ્વમાં ઉછરે છે,
કિંતુ એના ઉરેથી અમીરસ સરખા સ્રોતકાવ્યો સરે છે.
કિંતુ એના ઉરેથી અમીરસ સરખા સ્રોતકાવ્યો સરે છે.
(પ્રસ્થાન) જેઠાલાલ ત્રિવેદી</poem>}}
{{right|'''(પ્રસ્થાન) જેઠાલાલ ત્રિવેદી'''}}</poem>}}
{{center|'''સાવિત્રી'''}}
{{center|'''સાવિત્રી'''}}
{{Block center|<poem>ને એ ભમી ચિર સુદૂર અનંત એવા
{{Block center|<poem>ને એ ભમી ચિર સુદૂર અનંત એવા
તારાજડિત નભમાં પરિત્યક્ત દેવી;
તારાજડિત નભમાં પરિત્યક્ત દેવી;
Line 1,038: Line 1,070:
જો રીઝવે કદિય તો વરદાનમાં એ
જો રીઝવે કદિય તો વરદાનમાં એ
પામે પ્રકાશ, વળી ચેતન, પ્રેમ, મોઘાં.
પામે પ્રકાશ, વળી ચેતન, પ્રેમ, મોઘાં.
{{right|(કુમાર) હરિશ્ચન્દ્ર ભટ્ટ}}</poem>}}
{{right|'''(કુમાર) હરિશ્ચન્દ્ર ભટ્ટ'''}}</poem>}}
 


{{center|'''મૌનસરોવર'''}}
{{center|'''મૌનસરોવર'''}}
{{Block center|<poem>ભારે ભર્યા મૌનસરોવરે આ
{{Block center|<poem>ભારે ભર્યા મૌનસરોવરે આ
કો ફેંકશોના અહીં શબ્દકાંકરી
કો ફેંકશોના અહીં શબ્દકાંકરી
Retrieved from "https://ekatrastaging.mbdev.mbstaging.net/wiki/Special:MobileDiff/87946"