મારી હકીકત/નર્મદનાં સ્વજનો અને પરિજનો વિશે મિતાક્ષર નોંધ: Difference between revisions

<center> [નરભેરામ પ્રાણશંકર, સરદાર જનાર્દન પાઠકજી, મંગેશરાય પાઠકજી, નંદનાથ દીક્ષિત અને ભૂપેન્દ્રભાઈ ત્રિવેદીના લખાણોને આધારે.]</center>

લગ્ન ઈ. સ. ૧૮૫૬. વિ. સં. ૧૯૧૨, વૈશાખ સુદ ૧૨; સાસરે રહેતી થઈ સન ૧૮૬0 માં.

આ શો ગજબ કરી આવ્યા, ૨ કોડીલા કંથ મારાઋ

સાઠ વરસે કુમારી વરી લાવ્યા, રે કોડીલા કંથ મારા!

હું તો ભડકે બળું છું નરકે, રે કોડીલા કંથ મારા!

લોક દીકરીની દીકરી પરખે, રે કોડીલા કંથ મારા!

બાળકડીથી બાળકની શી આશ, કે કોડીલા કંથ મારા!

ઉછરેલાં બાળ પામે નાશ, કે કોડીલા કંથ મારા!

મૃગ મારીને રે પંચવટીમાં આવ્યા રામ,

દીસે સીતા વિના સૂનું ધામ.

‘સીતા’ ‘સીતા’ પોકાર ત્યાં કીધો રે,

નવ ઉત્તર કોઈએ દીધો રે,

આસપાસ તપાસ જ લીધો રે,

વીરા લક્ષ્મણ રે, કોનું હશે આ કામઋ

વંદે શ્રી રામ વિપરીત વાણી, સીતા! સુણો નિર્ધાર;

દાનવ હસ્તથી મુક્ત કીધાં મેં ધર્મતણે અનુસાર.

જાઓ જ્યાં મન માને ત્યાં, છે દેશ વિદેશ અનેક;

કો રૂપવંતા રાયને મંદિર જાજો ધરીને વિવેક.

કવિના ગ્રંથોની વ્યવસ્થા તેમણે પોતાના બે મિત્રો, ડૉ. મૂળચંદ દામોદરદાસ મુકાતી અને ઠાકોરદાસ ત્રિભુવનદાસ તારકસને સોંપી હતી. આ ટ્રસ્ટીઓએ ૧૯૧૧માં કવિના ગ્રંથોના કૉપીરાઈટ ‘ગુજરાતી’ પ્રેસને તબદીલ કરી આપ્યા હતા.

નરભેરામ સૂરત જિલ્લાના ઓલપાડ તાલુકના ટકારમાં ગામના વતની હતા. કવિ જ્યારે રાંદેરમાં શિક્ષક હતા (સન ૧૮૫૧) ત્યારે નરભેરામને તેમનો પરિચય થયો હતો. તે પછી કવિના મિત્ર અને ‘ડાંડિયો’ના એક સાથી કેશવરામ ધીરજરામ સાથે તેઓ સન ૧૮૫૬માં કવિને મુંબઈમાં નોકરી માટે મળ્યા હતા. શરૂઆતમાં નર્મદ તેમને ખર્ચ જોગું આપતો. ઉપરાંત એક બીજી નોકરી પણ તેણે તેમને અપાવી હતી. નરભેરામ અને કેશવરામ શરૂઆતમાં કવિની સાથે જ રહેતા હતા, તે પછી કવિએ તેમને અલગ ખોલી ભાડે રખાવી આપી હતી.