ગુર્જર ગિરાનાં ચૂંટેલાં કાવ્યો/વહવાયા — નીરવ પટેલ: Difference between revisions

અલ્યા ટેણિયા ઝાડ ઉપર ના ચઢો,  

એ તો એક ઝાટકે થડ હોતું ને’ચું.  

હાળા ખાડામાં ના હંતાવ,  

નહિ તો લ્યા ધરબાઈ જ્યા હમજો.  

માળાં માંને જ નહિ –  

શેરમાં કોપ ચા પીધો કે જાણે હઉ હરખાં !  

લ્યા ભાગો, લ્યા ભાગો, લ્યા ભાગો.  

મારી ડોશી, લ્યા મારી ડોશી, લ્યા ડોશી-  

રોઈ રોઈને મરી જાહે  

લ્યા માળા’ તમે તો મને ય મારી નંખાવશો.  

હાળા ધોડ મારી પૂંઠે પૂંઠે,  

દોડો લ્યા, દોડો દોડો  

લ્યા માર્યા લ્યા માર્યા લ્યા માર્યા  

લ્યા માર્યા, લ્યા માર્યા, લ્યા માર્યા  

આ ‘દલિત’ કવિતા છે એમ કહીને છૂટી નહિ જવાય. આપણે આ કવિતાને કવિતા તરીકે તપાસીએ ?

શરૂઆતની પંક્તિઓથી જ મશાલો ભડકી, ત્રમત્રમ્યો ઢોલ, ટોળું ત્રાટક્યું. ‘એ ઢોલ વાગ્યું’ પછીની ઉક્તિઓ ધ્રબુકતા ઢોલના દ્રુત તાલે બોલાઈ છે. આરામખુરશીને અઢેલીને નહિ, ભાગતાં હાંફતાં લખાઈ છે આ કવિતા. ‘લ્યા ભાગો, લ્યા ભાગો, લ્યા ભાગો’થી તાનપલટો - લય દ્રુતમાંથી દ્રુતતર થાય છે.

હૂણોનું લોહીતરસ્યું ટોળું આ તો. ઝાડ પરથી ઝાટકે, ખાડે જીવતાં દાટે, કૂવે ડફાડફ ડુબાડે.... પણ એક મિનિટ, આ હૂણો નો’ય. આ તો આપણે છીએ. દુષ્યન્તકુમારના શબ્દોમાં કહીએ તો ‘ઈન્સાનોં કે જંગલ મેં કોઈ હાંકા હુઆ હોગા.’

જેમની મારપીટ કરાય છે તેમનો ગુનો શો છે, વારુ ? ગુનો એ કે સમાજમાં હળ્યાંમળ્યાં. આવી ભૂલ થાય ? ‘શેરમાં કોપ ચા પીધો કે જાણે હઉ હરખાં !’ સૌ મનુષ્યો સમાન છે - શહેરની લોકલમાં, શાળાના પાઠ્યપુસ્તકમાં અને દેશના બંધારણમાં. બીજે બધે ઠેકાણે તો જ્યોર્જ ઑરવેલે કહ્યું તેમ, ઑલ મેન આર ઈક્વલ, બટ સમ આર મોર ઈક્વલ ધેન ધ અધર્સ.